1 września 2026 roku w Tomaszowie Mazowieckim odbyły się uroczystości upamiętniające 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej oraz walk w obronie miasta. Tegoroczne obchody rozpoczęły się o świcie na Skwerze Niepodległości, w miejscu poświęconym pamięci Nieznanego Żołnierza. Symbolicznym nawiązaniem do wydarzeń września 1939 roku był przelot śmigłowców oraz okolicznościowy mapping wyświetlony na budynku Urzędu Miasta, przypominający o pierwszych dniach wojny i tragicznych wydarzeniach, które dotknęły Tomaszów Mazowiecki. O godzinie 16.00 zapraszamy  do składania kwiatów na Cmentarzu Wojennym przy Pomniku Poległych na Polu Chwały w latach 1939-1945 oraz Pomniku Poświęconym Żołnierzom 45 Pułku Piechoty Poległym w Tomaszowie Mazowieckim we wrześniu 1939 r., upamiętniających płk. Stanisława Hojnowskiego i obrońców Tomaszowa Mazowieckiego, członków ruchu oporu oraz ofiary II wojny światowej. Uroczystości zwieńczy o wieczorny koncert pamięci chóru Artis Gaudium, który odbędzie o godz. 20.00 na miejscu straceń przy ul. Browarnej.
 
– Osiemdziesiąt siedem lat temu to był zupełnie inny poranek niż ten dziś. Nie budziły mieszkańców budziki, nie budzili się samoistnie. Obudził ich świat bomb przelatujących nad naszym miastem samolotów – mówił podczas uroczystości Marcin Witko, Prezydent Miasta Tomaszowa Mazowieckiego.
 
– 1 września 1939 roku Polska stanęła jako pierwsza na drodze agresji hitlerowskich Niemiec. Rozpoczęła się wojna, która przyniosła ogromne cierpienie, miliony ofiar i ogromne zniszczenia całego państwa – podkreślił Dariusz Klimczak, Minister Infrastruktury.
 
O godz. 5.00 rozległ się sygnał syren, rozpoczynający uroczystość, a chwilę później na niebie pojawiły się śmigłowce. Wybór tej symbolicznej godziny nie był przypadkowy – właśnie 1 września 1939 roku, między godz. 5.00 a 6.00 rano, na Tomaszów Mazowiecki spadły pierwsze niemieckie bomby. Nalot objął m.in. ulice Krzyżową, Wieczność – dzisiejszą ul. Słowackiego – oraz Zgorzelicką. W wyniku bombardowania zginęły trzy osoby, a jedna została ranna.

Tego samego dnia, około godz. 17.00, niemieckie lotnictwo zaatakowało Tomaszowską Fabrykę Sztucznego Jedwabiu. Bomby zabiły czterech pracowników, którzy w tym czasie budowali schron przeciwlotniczy.

Kolejne dramatyczne wydarzenia rozegrały się 6 września, kiedy w rejonie Tomaszowa Mazowieckiego doszło do walk pomiędzy polską 13. Dywizją Piechoty pod dowództwem płk. Władysława Zubosz-Kalińskiego a dwiema niemieckimi dywizjami pancernymi. W walkach uczestniczyli również żołnierze 45. Pułku Strzelców Kresowych dowodzeni przez płk. Stanisława Hojnowskiego, który poległ podczas walk.

7 września 1939 roku Tomaszów Mazowiecki został zajęty przez Wehrmacht, a dla mieszkańców miasta rozpoczął się kolejny, tragiczny etap wojennej historii.
 
Uroczystości uświetniła obecność Kompanii Honorowej wystawionej przez 25. Brygadę Kawalerii Powietrznej. W trakcie uroczystości przypomniano historię pierwszych dni wojny i walk o Tomaszów Mazowiecki. Symboliczne głosy osób, których życie zostało naznaczone wojną – dziecka, matki, żołnierza, nauczycielki, urzędnika, pielęgniarki i kolejarza przypominały, że wojna dotknęła konkretnych ludzi, ich domów, rodzin, pracy i codziennego życia.
 
Uroczystość była również okazją do wspólnej modlitwy za poległych, którą poprowadzili ks. Marek Wochna, proboszcz Sanktuarium św. Antoniego i  ks. Zygmunt Nitecki, proboszcza Parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, oraz wysłuchania okolicznościowych przemówień, które wygłosili Marcin Witko, Prezydent Miasta Tomaszowa Mazowieckiego. oraz Dariusz Klimczak, Minister Infrastruktury.
 
Apel Pamięci poświęcony uczestnikom II wojny światowej odczytał ppor. Przemysław Piskunowicz. Po jego zakończeniu oddano salwę honorową i złożono symboliczne wieńce i wiązanki pod tablicą poświęconą Nieznanemu Żołnierzowi. 
 
W obchodach udział wzięli przedstawiciele władz państwowych, parlamentarzyści, przedstawiciele władz: wojewódzkich i samorządowych, służb mundurowych, duchowieństwa, organizacji społecznych, kombatantów, środowisk oświatowych, sportowych i kulturalnych, a także mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego.
 
Uczestnicy uroczystości wysłuchali występu wokalnego Leny Mierzwy. Wykonała ona utwór „Jest taki kraj”. W czasie występu z balkonu zaprezentowano biało-czerwone flary, tworząc symboliczne dopełnienie patriotycznego charakteru uroczystości.

Jeszcze dziś, o godzinie 16.00 na Cmentarzu Wojennym złożone zostaną kwiaty przy Pomniku Poległych na Polu Chwały w latach 1939-1945 oraz Pomniku Poświęconym Żołnierzom 45 Pułku Piechoty Poległym w Tomaszowie Mazowieckim we wrześniu 1939 r. Zapraszamy do składania kwiatów przy wspomnianych Miejscach Pamięci Narodowej upamiętniających płk. Stanisława Hojnowskiego i obrońców Tomaszowa Mazowieckiego, członków ruchu oporu oraz ofiary II wojny światowej.

Z kolei o godz. 20.00 zaplanowano koncert Chóru „Artis Gaudium” upamiętniający ofiary niemieckiego okupanta pomordowane w miejscu straceń przy ul. Browarnej. Koncert odbędzie się w pobliżu Miejsca Pamięci Narodowej – Pomnika Ku Czci Rozstrzelanych Członków Ruchu Oporu i Zakładników w latach 1939-1945 – ul. Browarna.

Dziękujemy wszystkim, którzy wspólnie z nami uczcili pamięć poległych, i zachęcamy do udziału w dalszej części obchodów upamiętniających ważny moment naszej historii.